คนจำนวนมากรู้จักงูสวัดในฐานะผื่นเป็นแนวยาวที่พันรอบตัว และเชื่อกันว่าถ้าพันรอบตัวครบจะเสียชีวิต ความเชื่อนี้ไม่จริง แต่สิ่งที่จริงและอันตรายกว่าคือ คนส่วนใหญ่ไปพบแพทย์ช้าเกินกว่าช่วงเวลาที่ยาได้ผลดีที่สุด
งูสวัดคืออะไร
งูสวัดเกิดจากเชื้อไวรัสตัวเดียวกับอีสุกอีใส ชื่อว่าวาริเซลลาซอสเตอร์ เมื่อเราเป็นอีสุกอีใสตอนเด็กและหายแล้ว ไวรัสไม่ได้ออกจากร่างกาย แต่ไปหลบซ่อนอยู่ในปมประสาทอย่างเงียบๆ ได้นานหลายสิบปี
เมื่อภูมิคุ้มกันอ่อนลง ไวรัสจะตื่นขึ้นมาเดินทางไปตามเส้นประสาทออกสู่ผิวหนัง จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมผื่นถึงขึ้นเป็นแถบยาวตามแนวเส้นประสาท และมักขึ้นเพียงซีกเดียวของร่างกาย ไม่ข้ามแนวกลางตัว
ปัจจัยที่กระตุ้นให้กลับมา
- อายุที่มากขึ้น พบมากขึ้นชัดเจนหลังอายุ 50 ปี
- ความเครียดหนักหรือพักผ่อนน้อยต่อเนื่อง
- โรคที่กดภูมิคุ้มกัน เช่น เบาหวานที่คุมไม่ดี มะเร็ง หรือติดเชื้อเอชไอวี
- ยาที่กดภูมิคุ้มกัน เช่น สเตียรอยด์ระยะยาว หรือยาเคมีบำบัด
อาการช่วงแรกที่มักถูกเข้าใจผิด
จุดสำคัญที่สุดคือ อาการปวดมักมาก่อนผื่น 1-5 วัน
ในช่วงนี้คนไข้จำนวนมากคิดว่าตัวเองนอนตกหมอน ยกของหนัก เป็นออฟฟิศซินโดรม หรือแม้แต่สงสัยว่าเป็นโรคหัวใจเมื่อปวดที่หน้าอก บางคนไปนวด บางคนซื้อยาแก้ปวดกินเอง กว่าผื่นจะขึ้นก็ผ่านไปหลายวันแล้ว
ลักษณะอาการที่ควรสงสัย
- ปวดแสบร้อน จี๊ดคล้ายไฟช็อต หรือเสียวแปลบเป็นแนว
- ผิวบริเวณนั้นไวผิดปกติ แค่เสื้อผ้าสัมผัสก็เจ็บ
- คันหรือชาเป็นบริเวณเฉพาะซีกเดียว
- อาจมีไข้ต่ำ ปวดหัว อ่อนเพลียร่วมด้วย
จากนั้นผื่นแดงจะขึ้นตามแนวนั้น แล้วกลายเป็นตุ่มน้ำใสเป็นกลุ่ม ก่อนจะแตกและตกสะเก็ดในเวลาประมาณ 7-10 วัน โดยรวมแผลมักหายภายใน 2-4 สัปดาห์
ทำไมต้อง 72 ชั่วโมง
ยาต้านไวรัสที่ใช้รักษางูสวัดทำงานโดยหยุดไม่ให้ไวรัสเพิ่มจำนวน ซึ่งได้ผลดีที่สุดเมื่อเริ่มยาภายใน 72 ชั่วโมงหลังผื่นขึ้น
การเริ่มยาเร็วช่วยลดความรุนแรงของผื่น ลดระยะเวลาที่เป็น และที่สำคัญที่สุดคือช่วยลดโอกาสเกิดอาการปวดปลายประสาทเรื้อรังหลังผื่นหาย
หลังพ้น 72 ชั่วโมงไปแล้ว ยายังพอมีประโยชน์ในบางกรณี โดยเฉพาะถ้ายังมีตุ่มใหม่ขึ้นเรื่อยๆ หรือผู้ป่วยมีภูมิคุ้มกันต่ำ แต่ผลจะไม่ดีเท่าการเริ่มเร็ว ดังนั้นถ้าสงสัยว่าเป็น อย่ารอดูอาการ
ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวังจริงๆ
อาการปวดปลายประสาทหลังงูสวัด คือปัญหาที่หนักที่สุด ผื่นหายแล้วแต่ยังปวดต่ออีกหลายเดือนถึงหลายปี บางคนปวดจนนอนไม่หลับและกระทบการใช้ชีวิตอย่างมาก ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นตามอายุ โดยพบมากในผู้สูงอายุ
งูสวัดขึ้นที่ตา ถ้าผื่นขึ้นบริเวณหน้าผาก รอบตา หรือปลายจมูก ต้องรีบพบจักษุแพทย์ เพราะอาจทำให้กระจกตาอักเสบและสูญเสียการมองเห็นได้
งูสวัดที่หูและใบหน้า อาจทำให้เกิดอาการหน้าเบี้ยวครึ่งซีก ร่วมกับเวียนศีรษะ หูอื้อ หรือการได้ยินลดลง
ควรไปโรงพยาบาลทันทีถ้ามี
- ผื่นขึ้นบริเวณใบหน้า รอบตา หรือปลายจมูก
- ตามัว ตาแดง เจ็บตา
- หน้าเบี้ยว ปากเบี้ยว หูอื้อ เวียนศีรษะ
- ผื่นกระจายทั่วตัวหลายจุด ไม่ได้อยู่แค่แถบเดียว
- มีไข้สูง ปวดศีรษะรุนแรง คอแข็ง หรือสับสน
- เป็นในผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ หญิงตั้งครรภ์ หรือเด็กเล็ก
ติดต่อกันได้ไหม
งูสวัดไม่ได้ติดต่อกันแบบที่คนเข้าใจ คือคนที่เคยเป็นอีสุกอีใสแล้วจะไม่ติดงูสวัดจากคนอื่น เพราะไวรัสของตัวเองต่างหากที่กลับมา
แต่ของเหลวในตุ่มน้ำมีไวรัสอยู่จริง ผู้ที่ไม่เคยเป็นอีสุกอีใสและไม่เคยฉีดวัคซีน หากสัมผัสตุ่มน้ำโดยตรงอาจติดเป็นอีสุกอีใสได้ ผู้ที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือหญิงตั้งครรภ์ ทารก และผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ
ระหว่างที่ยังมีตุ่มน้ำ ควรปิดแผลไว้ ล้างมือบ่อยๆ ไม่ใช้ผ้าเช็ดตัวร่วมกัน และเลี่ยงการใกล้ชิดกลุ่มเสี่ยงจนกว่าแผลจะตกสะเก็ดทั้งหมด
การดูแลตัวเองระหว่างเป็น
- กินยาตามแพทย์สั่งให้ครบ ยาต้านไวรัสต้องกินตรงเวลาและครบคอร์ส
- อย่าแกะหรือเกาตุ่มน้ำ เสี่ยงติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำและเป็นแผลเป็น
- ประคบเย็นบริเวณผื่นช่วยลดแสบร้อนได้
- ใส่เสื้อผ้าหลวม เนื้อนุ่ม ลดการเสียดสี
- พักผ่อนให้พอ เพราะการฟื้นตัวขึ้นกับภูมิคุ้มกัน
- อย่าทายาสมุนไพร ยาหม่อง หรือยาสีฟันบนตุ่ม เพราะอาจทำให้ระคายเคืองและติดเชื้อเพิ่ม
วัคซีนป้องกันงูสวัด
ปัจจุบันมีวัคซีนป้องกันงูสวัดใช้ในไทย โดยทั่วไปแนะนำในผู้ที่อายุ 50 ปีขึ้นไป และผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำบางกลุ่มตามคำแนะนำของแพทย์
วัคซีนไม่ได้ป้องกันได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่ช่วยลดโอกาสเป็น และถ้าเป็นก็มักอาการเบากว่า รวมถึงลดความเสี่ยงของอาการปวดปลายประสาทเรื้อรังได้อย่างมีนัยสำคัญ
คนที่เคยเป็นงูสวัดมาแล้วก็ฉีดได้ เพราะเป็นซ้ำได้ โดยมักแนะนำให้เว้นระยะหลังหายแล้วระยะหนึ่ง ควรปรึกษาแพทย์เรื่องชนิดวัคซีน จำนวนเข็ม ราคา และความเหมาะสมกับโรคประจำตัวของแต่ละคน
สรุป
งูสวัดคือไวรัสอีสุกอีใสเก่าที่กลับมาเมื่อภูมิคุ้มกันอ่อนลง อาการปวดมักมาก่อนผื่นหลายวันจนทำให้คนไปหาหมอช้า ทั้งที่ยาได้ผลดีที่สุดภายใน 72 ชั่วโมงหลังผื่นขึ้น ถ้ามีอาการปวดแสบร้อนเป็นแนวซีกเดียวแล้วเริ่มมีผื่น อย่ารอดูอาการ และถ้าผื่นขึ้นใกล้ตาให้ถือเป็นเรื่องเร่งด่วนเสมอ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำสั่งการรักษา การตัดสินใจเรื่องยาและวัคซีนควรทำร่วมกับแพทย์
ยังไม่มีความคิดเห็น มาเป็นคนแรกกันเลย