คนที่ปลูกต้นไม้มานานจะรู้เคล็ดหนึ่งว่า ต้นไม้ที่ดีอยู่แล้วในบ้านมีค่ามากกว่าที่คิด เพราะต้นเดียวขยายเป็นสิบต้นได้โดยไม่ต้องซื้อเมล็ดหรือกิ่งพันธุ์ใหม่ และต้นที่ได้จะมีลักษณะเหมือนต้นแม่ทุกอย่าง ต่างจากการเพาะเมล็ดที่ผลอาจไม่เหมือนต้นแม่และใช้เวลานานกว่าหลายปี
เลือกวิธีให้เหมาะกับต้นไม้
การขยายพันธุ์ที่ทำเองได้ที่บ้านมีสามวิธีหลัก แต่ละวิธีเหมาะกับต้นไม้ต่างกัน
- ปักชำ เหมาะกับต้นที่ออกรากง่าย เช่น พลูด่าง โกสน ชบา เข็ม กุหลาบ มะลิ พริก มะเขือ ใบเตย ตะไคร้ โรสแมรี่ กะเพรา โหระพา
- ตอนกิ่ง เหมาะกับไม้ผลและไม้ยืนต้นที่ปักชำยาก เช่น มะนาว ฝรั่ง ชมพู่ ลำไย มะม่วง กุหลาบพันธุ์ดี
- เสียบยอด เหมาะกับกรณีที่อยากได้ต้นแข็งแรงทนโรคจากรากพันธุ์หนึ่ง แต่อยากได้ผลจากอีกพันธุ์ เช่น มะม่วง มะนาว
มือใหม่ควรเริ่มจากปักชำ เพราะพลาดแล้วเสียหายน้อยและเห็นผลเร็ว
วิธีปักชำแบบละเอียด
เลือกกิ่งที่ไม่อ่อนไม่แก่เกินไป กิ่งอ่อนจะเน่าง่าย กิ่งแก่จะออกรากยาก กิ่งกึ่งแก่กึ่งอ่อนที่ผิวเริ่มเปลี่ยนจากเขียวสดเป็นเขียวเข้มคือกิ่งที่ดีที่สุด
1. ตัดกิ่งยาวประมาณ 15 ถึง 20 เซนติเมตร ให้มีข้อประมาณสามถึงสี่ข้อ
2. ตัดปลายล่างเป็นแนวเฉียงด้วยมีดหรือกรรไกรที่คมและสะอาด แผลเฉียงมีพื้นที่ออกรากมากกว่า
3. เด็ดใบล่างออกให้หมดเหลือใบบนสองถึงสามใบ ใบมากเกินไปทำให้กิ่งเสียน้ำเร็วกว่าที่รากใหม่จะหาน้ำได้
4. ถ้ามีน้ำยาเร่งรากให้จุ่มปลายล่างสักครู่ ไม่มีก็ได้ ต้นที่ออกรากง่ายไม่จำเป็นต้องใช้
5. ปักลงวัสดุปลูกที่โปร่งและอุ้มน้ำ เช่น ขุยมะพร้าวผสมทรายหยาบ หรือแกลบดำ ไม่ควรใช้ดินเหนียวเพราะอมน้ำมากจนกิ่งเน่า
6. รดน้ำให้ชุ่ม แล้วคลุมด้วยถุงพลาสติกใสหรือขวดน้ำผ่าครึ่งเพื่อเก็บความชื้น
7. วางในที่ร่มมีแสงรำไร ห้ามตากแดดจัด เปิดถุงระบายอากาศวันละครั้ง
ส่วนใหญ่จะเห็นรากภายในสองถึงสี่สัปดาห์ วิธีเช็กคือดึงเบาๆ ถ้ารู้สึกมีแรงต้านแปลว่ารากเดินแล้ว ยังไม่ควรย้ายลงกระถางใหญ่จนกว่าจะเห็นยอดใหม่แตกออกมา
วิธีตอนกิ่ง
ตอนกิ่งคือการทำให้กิ่งออกรากขณะที่ยังติดอยู่กับต้นแม่ ข้อดีคือกิ่งยังได้รับน้ำและอาหารจากต้นแม่ตลอดเวลา โอกาสสำเร็จจึงสูงกว่าปักชำมาก
1. เลือกกิ่งที่แข็งแรง อายุประมาณหนึ่งปี ขนาดเท่าดินสอถึงนิ้วมือ
2. ควั่นเปลือกออกเป็นวงรอบกิ่งกว้างประมาณหนึ่งนิ้ว ให้ลึกถึงเนื้อไม้แต่ไม่ลึกจนกิ่งหัก
3. ขูดเยื่อเจริญสีเขียวออกให้หมด ขั้นตอนนี้สำคัญมาก ถ้าเหลือไว้เปลือกจะเชื่อมกลับและไม่ออกราก
4. หุ้มรอยควั่นด้วยขุยมะพร้าวที่แช่น้ำแล้วบีบหมาด ห่อด้วยถุงพลาสติกใส มัดหัวท้ายให้แน่น
5. รอประมาณหนึ่งถึงสองเดือน จะเห็นรากสีขาวเดินอยู่ในถุง เมื่อรากเริ่มเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลจึงตัดกิ่งลงมาปลูก
6. หลังตัดลงปลูก ให้ตัดใบออกประมาณครึ่งหนึ่งและวางในที่ร่มก่อนสองสัปดาห์
ช่วงเวลาที่ควรทำ
ช่วงต้นฝนถึงกลางฝนคือเวลาที่ดีที่สุด เพราะความชื้นในอากาศสูงและต้นไม้กำลังแตกยอด รากจะเดินเร็วกว่าฤดูอื่นชัดเจน ควรเลี่ยงช่วงหน้าแล้งจัดและช่วงที่ต้นกำลังออกดอกออกผล เพราะต้นกำลังใช้พลังงานไปทางอื่น
ควรทำในตอนเช้าหรือเย็น ไม่ควรทำตอนแดดจัดเพราะกิ่งเสียน้ำเร็ว
ข้อผิดพลาดที่มือใหม่เจอบ่อย
- รดน้ำมากเกินไปจนกิ่งเน่าดำที่โคน ปักชำต้องชื้น ไม่ใช่แช่น้ำ
- ใช้มีดหรือกรรไกรที่ไม่สะอาด ทำให้เชื้อเข้าแผล ควรเช็ดด้วยแอลกอฮอล์ก่อนใช้
- เหลือใบไว้มากเกินไป ทำให้กิ่งเหี่ยวก่อนออกราก
- ตากแดดจัดเพราะคิดว่าต้นไม้ต้องการแสง แต่กิ่งที่ยังไม่มีรากรับแดดจัดไม่ได้
- ดึงกิ่งขึ้นมาดูรากบ่อยเกินไป รากอ่อนขาดง่ายมาก
- ตอนกิ่งแล้วขูดเยื่อเจริญไม่หมด ทำให้เปลือกเชื่อมกลับและไม่ออกรากเลย
สรุป
ปักชำเหมาะกับสมุนไพรและไม้ดอกที่ออกรากง่าย ตอนกิ่งเหมาะกับไม้ผล ทำในช่วงหน้าฝน ใช้วัสดุปลูกที่โปร่ง เก็บความชื้นด้วยถุงพลาสติก และวางในที่ร่มรำไร ลงทุนแค่กรรไกรคมหนึ่งอัน ขุยมะพร้าวหนึ่งถุง กับถุงพลาสติกใส ก็ขยายต้นไม้ในบ้านได้ไม่จำกัด และถ้าทำได้ดีก็ขายกิ่งพันธุ์เป็นรายได้เสริมได้ด้วย
ยังไม่มีความคิดเห็น มาเป็นคนแรกกันเลย