ทำไมเลื่อนดูโซเชียลแล้วรู้สึกแย่กับตัวเอง — และวิธีแก้ที่ทำได้จริง

เลื่อนฟีดสิบนาที ผ่านตาไปด้วยรูปคนไปเที่ยว คนได้งานใหม่ คนซื้อบ้าน คนลูกน่ารัก แล้วรู้สึกว่าชีวิตตัวเองไม่ไปไหนเลย ความรู้สึกนี้อธิบายได้ด้วยกลไกทางจิตวิทยาที่ชัดเจน

เราเทียบตัวเองอยู่ตลอดเวลา

ลีออน เฟสติงเงอร์ เสนอทฤษฎีการเปรียบเทียบทางสังคมในปี 1954 ว่าคนประเมินคุณค่าของตัวเองด้วยการเทียบกับคนอื่นเป็นหลัก เพราะไม่มีมาตรวัดที่เป็นกลางสำหรับเรื่องอย่างความสำเร็จหรือความน่ารัก

การเทียบมีสองทาง เทียบกับคนที่ดูดีกว่าเรียกว่าเทียบขึ้นบน และเทียบกับคนที่ลำบากกว่าเรียกว่าเทียบลงล่าง

การเทียบขึ้นบนไม่ได้แย่เสมอไป ถ้าเรามองเห็นเส้นทางที่ทำให้เขาไปถึงจุดนั้น มันสร้างแรงบันดาลใจได้ แต่ถ้าเห็นแค่ผลลัพธ์โดยไม่เห็นกระบวนการ มันกลายเป็นความรู้สึกด้อยกว่าอย่างเดียว

ปัญหาของฟีด คือเป็นการเทียบขึ้นบนแบบไม่ยุติธรรม

โซเชียลมีเดียทำให้การเทียบขึ้นบนเข้มข้นกว่าชีวิตจริงหลายเท่า ด้วยเหตุผลสามข้อ

1. คนโพสต์เฉพาะช่วงที่ดี งานวิจัยของโจว และเอดจ์ ในปี 2012 พบว่ายิ่งใช้เฟซบุ๊กมาก ยิ่งเชื่อว่าคนอื่นมีชีวิตที่ดีกว่าและมีความสุขกว่าตัวเอง

2. เราเทียบชีวิตทั้งชีวิตของเรากับ "ที่สุด" ของคนหลายร้อยคนรวมกัน ไม่มีใครในโลกเทียบชนะฟีดที่รวมความสำเร็จของทุกคนไว้ในหน้าเดียว

3. อัลกอริทึมดันเนื้อหาที่กระตุ้นอารมณ์แรงขึ้นบนสุด ซึ่งรวมถึงเนื้อหาที่ทำให้รู้สึกอิจฉาหรือขาดอะไรไป

ข้อมูลที่ควรรู้ให้ครบ

ผลสำรวจในสหราชอาณาจักรปี 2017 ที่ให้เยาวชนให้คะแนนแพลตฟอร์มต่างๆ พบว่าอินสตาแกรมได้คะแนนแย่ที่สุดในด้านผลต่อสุขภาพจิต โดยเฉพาะเรื่องภาพลักษณ์ร่างกาย

แต่ต้องบอกให้ครบว่างานวิจัยเชิงปริมาณขนาดใหญ่ เช่น ของออร์เบนและพริซบิลสกีในปี 2019 พบว่าความสัมพันธ์ระหว่างเวลาหน้าจอกับความสุขโดยรวมนั้นมีอยู่จริงแต่ขนาดเล็ก

ข้อสรุปที่นักวิจัยส่วนใหญ่เห็นตรงกันตอนนี้คือ สิ่งที่สำคัญกว่า "ใช้นานเท่าไร" คือ "ใช้แบบไหน" การเลื่อนดูเฉยๆ แบบไม่มีปฏิสัมพันธ์สัมพันธ์กับความรู้สึกแย่มากกว่าการคุยหรือแสดงความเห็นกับคนที่รู้จักจริง

สิ่งที่ทำได้จริง

• เปลี่ยนจากดูเฉยๆ เป็นมีปฏิสัมพันธ์ ถ้าเห็นโพสต์ที่ทำให้รู้สึกอิจฉา ให้ลองทักไปคุยจริงๆ ความรู้สึกมักเปลี่ยนไปทันที
• จัดฟีดใหม่ ยกเลิกติดตามหรือปิดการมองเห็นบัญชีที่ทำให้รู้สึกแย่ทุกครั้ง ไม่ต้องรู้สึกผิด นี่คือการดูแลสุขภาพตัวเอง
• เตือนตัวเองว่าเห็นเฉพาะผลลัพธ์ ไม่เห็นกระบวนการ ทุกภาพความสำเร็จมีความล้มเหลวและวันที่แย่ที่ไม่ถูกโพสต์อยู่เบื้องหลัง
• เทียบกับตัวเองในอดีต เปลี่ยนคำถามจาก "ฉันตามหลังคนอื่นไหม" เป็น "ปีนี้ฉันดีขึ้นกว่าปีที่แล้วเรื่องอะไร"
• ตั้งเวลาและสถานที่ ไม่เลื่อนฟีดในเตียงก่อนนอน เพราะช่วงเหนื่อยและเหงาเป็นช่วงที่การเทียบทำร้ายเราแรงที่สุด
• สังเกตอารมณ์ตัวเองก่อนหยิบมือถือ ส่วนใหญ่การเลื่อนหนีความรู้สึกไม่สบายใจอย่างอื่นอยู่

ที่สำคัญที่สุด ความรู้สึกแย่ที่เกิดขึ้นไม่ใช่ความอ่อนแอของเรา มันเป็นผลตามธรรมชาติของกลไกที่มีในทุกคน เมื่อเจอกับสภาพแวดล้อมที่ถูกออกแบบมาให้เราเทียบกับคนอื่นตลอดเวลา