หมึกยักษ์ฉลาดแค่ไหน — เปิดฝาขวดได้ จำหน้าคนได้ และมีสมองอยู่ที่หนวด

หย่อนขวดฝาเกลียวที่มีปูอยู่ข้างในลงไปในตู้หมึกยักษ์ ไม่ถึงนาทีมันหมุนฝาออกได้ และครั้งต่อไปมันจะทำได้เร็วขึ้น นี่ไม่ใช่สัญชาตญาณ แต่คือการเรียนรู้และจดจำ

สมองที่กระจายอยู่ทั่วตัว

หมึกยักษ์มีเซลล์ประสาทราว 500 ล้านเซลล์ ใกล้เคียงกับสุนัข แต่จุดที่แปลกกว่าคือ ประมาณ 2 ใน 3 ไม่ได้อยู่ในหัว มันกระจายอยู่ตามหนวดทั้ง 8 เส้น

ผลคือหนวดแต่ละเส้นตัดสินใจเองได้ในระดับหนึ่ง โดยไม่ต้องรอคำสั่งจากสมองกลาง หนวดหนึ่งคลำหาอาหารในซอกหินได้ ขณะที่อีกเส้นกำลังจับก้อนหินไว้ พูดง่ายๆ คือมันไม่ได้มี "สมอง 1 ก้อนสั่งงาน 8 แขน" แต่เหมือนมีทีมงานที่ทำงานประสานกัน

จำหน้าคนได้ และเลือกที่รักมักที่ชัง

นักวิจัยที่ Seattle Aquarium ทดลองให้คน 2 คนแต่งตัวเหมือนกันเป๊ะเข้าไปหาหมึกยักษ์ทุกวัน คนหนึ่งให้อาหาร อีกคนใช้แปรงเขี่ยเบาๆ ให้รู้สึกรำคาญ

ผ่านไปสองสัปดาห์ หมึกแยกออกชัดเจน เห็นคนแรกก็เข้ามาหา เห็นคนที่สองก็ถอยหนีและพ่นน้ำใส่ ทั้งที่ทั้งคู่ใส่ชุดเดียวกัน หมายความว่ามันจำ "หน้า" ไม่ใช่จำเสื้อผ้า

นักหนีระดับตำนาน

ปี 2016 หมึกยักษ์ชื่ออิงกี้ (Inky) ที่พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำในนิวซีแลนด์ ดันฝาตู้ที่ปิดไม่แน่น คลานข้ามพื้น แล้วมุดลงท่อระบายน้ำกว้างราว 15 เซนติเมตร ออกทะเลไป ไม่มีใครเจอมันอีกเลย

มันทำได้เพราะร่างกายไม่มีกระดูกเลยแม้ชิ้นเดียว ส่วนที่แข็งที่สุดคือจมูกปากคล้ายจงอยนก ถ้าจงอยผ่านช่องไหนได้ ทั้งตัวก็ผ่านได้

เกร็ดที่คนส่วนใหญ่ไม่รู้

• มีหัวใจ 3 ดวง — 2 ดวงปั๊มเลือดเข้าเหงือก อีกดวงส่งไปทั่วร่าง
• เลือดสีฟ้า เพราะใช้ฮีโมไซอานินที่มีทองแดง ไม่ใช่ธาตุเหล็กแบบเราที่ทำให้เลือดแดง
• เปลี่ยนสีและผิวสัมผัสได้ในเสี้ยววินาที ทั้งที่ตาแทบมองไม่เห็นสี
• อายุสั้นมาก ส่วนใหญ่แค่ 1-2 ปี ตัวเมียวางไข่ครั้งเดียวแล้วตาย

ความฉลาดของหมึกยักษ์น่าสนใจตรงที่มันวิวัฒนาการแยกจากเราเมื่อกว่า 500 ล้านปีก่อน มันจึงเป็นตัวอย่างว่า "ความฉลาด" เกิดขึ้นได้มากกว่าหนึ่งรูปแบบบนโลกนี้