เต่าหายใจทางก้นได้จริงไหม — เรื่องจริงที่ทำให้มันรอดใต้น้ำแข็งทั้งฤดูหนาว

ฟังดูเหมือนมุกตลก แต่เรื่องนี้จริงและมีชื่อทางวิชาการว่า cloacal respiration — การแลกเปลี่ยนก๊าซผ่านโคลเอกา ซึ่งเป็นช่องขับถ่ายรวมของสัตว์เลื้อยคลาน

มันทำได้ยังไง

ในโคลเอกาของเต่าน้ำหลายชนิดมีถุงบางๆ สองข้าง เรียกว่า bursae ผนังของถุงนี้บางมากและมีเส้นเลือดฝอยหนาแน่น

เมื่อเต่าดูดน้ำเข้าไปเก็บไว้ในถุงนี้ ออกซิเจนที่ละลายในน้ำจะซึมผ่านผนังเข้าสู่กระแสเลือด พร้อมกับที่คาร์บอนไดออกไซด์ซึมออก หลักการเดียวกับเหงือกปลา ต่างกันแค่ตำแหน่งที่อยู่

ปริมาณออกซิเจนที่ได้ไม่มากพอสำหรับเต่าที่ว่ายน้ำหรือหาอาหาร แต่พอเหลือเฟือสำหรับเต่าที่นอนนิ่งๆ ในน้ำเย็น

กุญแจสำคัญคือความเย็น

ฤดูหนาวในเขตอบอุ่น ผิวน้ำกลายเป็นน้ำแข็งปิดทางขึ้นหายใจ เต่าจะจมลงไปนอนนิ่งที่ก้นบ่อ

เมื่ออุณหภูมิร่างกายลดลงตามน้ำ ระบบเผาผลาญของมันช้าลงอย่างมาก ที่ 4 องศาเซลเซียส เต่าใช้ออกซิเจนน้อยกว่าตอนอากาศอุ่นหลายสิบเท่า ความต้องการที่ต่ำมากนี้ทำให้ออกซิเจนจากผิวหนังและโคลเอการวมกันเพียงพอ

เต่าบางชนิดอยู่ใต้น้ำแข็งได้นานถึง 4-5 เดือนด้วยวิธีนี้ และถ้าออกซิเจนในน้ำหมดจริงๆ ร่างกายมันยังสลับไปใช้พลังงานแบบไม่ใช้ออกซิเจนได้อีก โดยดึงแคลเซียมจากกระดองมาช่วยลดกรดที่คั่งในเลือด

ตัวที่เก่งที่สุด

เต่าแม่น้ำฟิตซ์รอย (Fitzroy River turtle) ของออสเตรเลียทำได้ดีที่สุดในบรรดาเต่าที่รู้จัก มันรับออกซิเจนผ่านโคลเอกาได้มากถึงราว 70% ของทั้งหมด และอยู่ใต้น้ำต่อเนื่องได้หลายวันโดยไม่ขึ้นมาเลย

สรุปให้จำง่าย

• เต่าไม่ได้ "หายใจ" ทางก้นแบบสูดลม แต่ซึมเอาออกซิเจนจากน้ำเข้าเส้นเลือด
• ใช้ได้เฉพาะตอนน้ำเย็นและตัวนิ่ง เพราะได้ออกซิเจนน้อย
• เต่าบกทำแบบนี้ไม่ได้ ต้องใช้ปอดเท่านั้น
• นี่คือเหตุผลที่บ่อเต่าในธรรมชาติไม่ควรถูกกวนในหน้าหนาว การรบกวนทำให้มันเผาผลาญเพิ่มและอาจขาดออกซิเจน

เรื่องที่ฟังเหมือนเรื่องขำ กลับเป็นวิศวกรรมชีวภาพที่ทำให้เต่าอยู่รอดมาแล้วกว่า 200 ล้านปี