ลิ้นกิ้งก่าคามิเลียนเร็วกว่าเครื่องบินไอพ่น — และเรื่องเปลี่ยนสีที่คนเข้าใจผิดมานาน

ถ้าถ่ายวิดีโอปกติตอนคามิเลียนจับแมลง จะเห็นแค่แมลงหายไป เพราะลิ้นมันออกและกลับมาเร็วกว่าที่ตาเราจับได้

ความเร่งระดับที่นักบินทนไม่ได้

ปี 2016 Christopher Anderson จากมหาวิทยาลัยเซาท์ดาโคตา ตีพิมพ์ในวารสาร Scientific Reports โดยถ่ายวิดีโอความเร็วสูงลิ้นคามิเลียน 20 สายพันธุ์

ตัวที่ทำสถิติคือ Rhampholeon spinosus ซึ่งเป็นสายพันธุ์เล็กจากแทนซาเนีย ลิ้นมันมีความเร่งสูงสุดราว 2,590 เมตรต่อวินาทีกำลังสอง หรือประมาณ 264 เท่าของแรงโน้มถ่วงโลก ยืดออกได้ราว 2.5 เท่าของความยาวลำตัว และไปถึงเป้าหมายในเวลาราว 20 มิลลิวินาที

ที่น่าสนใจคือ ยิ่งตัวเล็กลิ้นยิ่งเร็ว เพราะสัตว์เล็กต้องกินบ่อยกว่าเมื่อเทียบกับขนาดตัว จึงพลาดเหยื่อไม่ได้

ไม่ได้ใช้กล้ามเนื้อดึง แต่ใช้หลักหนังสติ๊ก

กล้ามเนื้อทั่วไปหดตัวเร็วไม่พอที่จะทำความเร่งระดับนี้ กลไกจริงคือการเก็บพลังงานไว้ก่อนแล้วปล่อยทีเดียว

ในลิ้นคามิเลียนมีปลอกคอลลาเจนหลายชั้นซ้อนอยู่รอบกระดูกลิ้น กล้ามเนื้อที่เรียกว่ากล้ามเนื้อเร่งจะบีบปลอกนี้ให้บิดตัวเก็บพลังงานไว้เหมือนดึงหนังสติ๊ก เมื่อคลายออก พลังงานที่สะสมทั้งหมดถูกปล่อยในครั้งเดียว

นี่เป็นหลักการเดียวกับที่ตั๊กแตนใช้กระโดด และเป็นวิธีที่ธรรมชาติใช้เอาชนะข้อจำกัดความเร็วของกล้ามเนื้อ

เมือกที่ปลายลิ้นเหนียวกว่าน้ำลาย 400 เท่า

ปี 2016 ทีมของ Brau ตีพิมพ์ในวารสาร Nature Physics วัดความหนืดของเมือกที่ปลายลิ้นคามิเลียน พบว่าหนืดกว่าน้ำลายมนุษย์ราว 400 เท่า

ความหนืดระดับนี้ทำให้มันจับเหยื่อที่หนักได้ถึงราว 30% ของน้ำหนักตัวเอง ซึ่งหมายถึงนกเล็กหรือหนูเล็กก็เอาได้ในบางสายพันธุ์

เรื่องเปลี่ยนสีที่คนเข้าใจผิดมานาน

ความเข้าใจเดิมคือคามิเลียนเปลี่ยนสีเพื่อพรางตัวให้กลืนกับพื้นหลัง ซึ่งไม่ใช่เหตุผลหลัก

ปี 2015 ทีมของ Teyssier ที่มหาวิทยาลัยเจนีวา ตีพิมพ์ในวารสาร Nature Communications พบกลไกจริงว่า ในผิวคามิเลียนมีเซลล์ชั้นหนึ่งที่บรรจุผลึกนาโนขนาดจิ๋วเรียงเป็นตะแกรง เมื่อคามิเลียนเปลี่ยนอารมณ์ ผิวจะยืดหรือหย่อน ทำให้ระยะห่างระหว่างผลึกเปลี่ยน และแสงที่สะท้อนออกมาก็เปลี่ยนสี

พูดง่ายๆ คือมันไม่ได้เปลี่ยนเม็ดสี แต่เปลี่ยนโครงสร้างที่หักเหแสง แบบเดียวกับสีของฟองสบู่หรือปีกผีเสื้อ

เหตุผลที่มันเปลี่ยนสีจริงๆ คือ

• **สื่อสาร** ตัวผู้จะเปลี่ยนเป็นสีสดจัดเวลาข่มขู่คู่แข่งหรือจีบตัวเมีย
• **ควบคุมอุณหภูมิ** สีเข้มเวลาต้องการดูดความร้อน สีอ่อนเวลาต้องการสะท้อนแดด
• **แสดงอารมณ์** ตัวที่ยอมแพ้จะเปลี่ยนเป็นสีซีดหรือน้ำตาลหมอง

ตาสองข้างที่ทำงานแยกกัน

ตาคามิเลียนกลอกได้อิสระคนละข้าง ครอบคลุมมุมมองรวมเกือบ 342 องศา แปลว่ามันมองหน้าและหลังพร้อมกันได้ และสมองประมวลผลภาพสองชุดที่ไม่ตรงกันได้

แต่เมื่อเจอเหยื่อ ตาทั้งสองจะหันมารวมที่จุดเดียวเพื่อวัดระยะให้แม่นก่อนยิงลิ้น