ฝุ่น PM2.5 อันตรายแค่ไหน วิธีป้องกันตัวและเลือกหน้ากากให้ถูกแบบ

ทุกปีเมื่อเข้าสู่ช่วงอากาศปิด คนไทยจำนวนมากตื่นมาเจอท้องฟ้าขาวขุ่นเหมือนหมอก แต่มันไม่ใช่หมอก มันคือฝุ่นละอองขนาดเล็กที่เรียกว่า PM2.5 ปัญหาคือหลายคนยังคิดว่าถ้าไม่ไอ ไม่แสบตา ก็คงไม่เป็นอะไร ทั้งที่อันตรายจริงของฝุ่นชนิดนี้คือมันไม่แสดงอาการทันที แต่สะสมไปเรื่อยๆ

PM2.5 คืออะไร ทำไมถึงอันตรายกว่าฝุ่นทั่วไป

ตัวเลข 2.5 หมายถึงขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน เล็กกว่าเส้นผมของคนเราประมาณสามสิบเท่า ฝุ่นขนาดใหญ่ทั่วไปจะติดอยู่ที่ขนจมูกและลำคอ ร่างกายกำจัดออกได้ด้วยการจามหรือไอ แต่ฝุ่นขนาด 2.5 ไมครอนเล็กพอที่จะลงลึกไปถึงถุงลมปอด และบางส่วนซึมผ่านผนังถุงลมเข้าสู่กระแสเลือดได้โดยตรง

นั่นคือเหตุผลที่ผลกระทบของ PM2.5 ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ระบบทางเดินหายใจ งานวิจัยจำนวนมากเชื่อมโยงการรับฝุ่นระยะยาวกับโรคหัวใจ ความดันโลหิตสูง เส้นเลือดสมอง และมะเร็งปอดในคนที่ไม่สูบบุหรี่

ใครที่ต้องระวังเป็นพิเศษ

• เด็กเล็ก เพราะปอดยังพัฒนาไม่เต็มที่และหายใจถี่กว่าผู้ใหญ่เมื่อเทียบกับน้ำหนักตัว
• ผู้สูงอายุ โดยเฉพาะคนที่มีโรคหัวใจหรือโรคปอดอยู่แล้ว
• คนท้อง เพราะมีรายงานความเชื่อมโยงกับน้ำหนักแรกคลอดต่ำ
• คนเป็นหอบหืด ภูมิแพ้ และผู้ที่ทำงานกลางแจ้งเป็นประจำ

อ่านค่าฝุ่นยังไงให้เข้าใจ

ค่าที่รายงานกันบ่อยคือหน่วยไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร เกณฑ์ที่คนไทยใช้อ้างอิงกันคือ ถ้าต่ำกว่า 25 ถือว่าอากาศดี 26 ถึง 37 เริ่มต้องระวังสำหรับกลุ่มเสี่ยง 38 ถึง 50 เริ่มมีผลกับสุขภาพทุกคน และเกิน 50 ขึ้นไปควรหลีกเลี่ยงกิจกรรมกลางแจ้งอย่างจริงจัง

แอปพลิเคชันตรวจวัดคุณภาพอากาศมีให้เลือกหลายตัวและใช้ฟรี ควรดูค่าก่อนออกจากบ้านโดยเฉพาะวันที่ตั้งใจจะออกกำลังกายกลางแจ้ง เพราะการวิ่งทำให้เราหายใจเอาอากาศเข้าไปมากกว่าปกติหลายเท่า วันที่ฝุ่นสูงการวิ่งกลางแจ้งจึงได้ผลเสียมากกว่าผลดี

หน้ากากแบบไหนกันฝุ่นได้จริง

นี่คือจุดที่คนเข้าใจผิดมากที่สุด **หน้ากากอนามัยสีเขียวแบบบางที่ใส่กันทั่วไปกัน PM2.5 ได้น้อยมาก** เพราะออกแบบมาเพื่อกันละอองน้ำลาย ไม่ใช่กันฝุ่นละเอียด

สิ่งที่ควรใช้คือหน้ากากมาตรฐาน N95 หรือ KF94 ซึ่งกรองอนุภาคขนาดเล็กได้ประมาณ 94 ถึง 95 เปอร์เซ็นต์ แต่ประสิทธิภาพจะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อสวมแนบสนิทกับใบหน้า ถ้ามีช่องว่างข้างจมูกหรือใต้คาง อากาศจะเลี่ยงไปเข้าทางช่องนั้นแทนที่จะผ่านแผ่นกรอง ทดสอบง่ายๆ ด้วยการหายใจออกแรงๆ ถ้ารู้สึกลมรั่วออกข้างแก้มหรือแว่นตาเป็นฝ้า แปลว่ายังไม่แนบพอ

คนมีหนวดเคราหนาจะใส่ให้แนบยาก และหน้ากากที่ใช้ซ้ำจนเปื่อยยับก็จะเสียรูปจนไม่แนบเช่นกัน

ป้องกันในบ้านทำยังไง

ปิดประตูหน้าต่างในวันที่ค่าฝุ่นสูง แล้วเปิดระบายในช่วงที่ค่าฝุ่นลดลงแทน เครื่องฟอกอากาศที่มีแผ่นกรอง HEPA ช่วยได้จริงแต่ต้องเลือกขนาดให้เหมาะกับพื้นที่ห้อง เครื่องเล็กเกินไปในห้องใหญ่จะแทบไม่มีผล

ถ้างบจำกัด ให้เน้นฟอกเฉพาะห้องนอน เพราะเราใช้เวลาอยู่ในนั้นวันละหกถึงแปดชั่วโมงต่อเนื่อง ได้ผลคุ้มค่ากว่าการพยายามฟอกทั้งบ้าน และอย่าลืมลดแหล่งกำเนิดฝุ่นในบ้านเอง เช่น การจุดธูป จุดเทียน ทอดอาหารโดยไม่เปิดเครื่องดูดควัน หรือสูบบุหรี่ในบ้าน

สิ่งที่ช่วยได้แต่คนมักมองข้าม

ดื่มน้ำให้พอเพื่อให้เยื่อบุทางเดินหายใจไม่แห้ง ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือหลังกลับจากข้างนอกในวันฝุ่นหนัก อาบน้ำสระผมก่อนเข้านอนเพื่อไม่ให้ฝุ่นที่ติดมากับผมและเสื้อผ้าฟุ้งอยู่ในห้องนอน และเช็ดพื้นด้วยผ้าชุบน้ำแทนการกวาด เพราะการกวาดทำให้ฝุ่นฟุ้งกลับขึ้นมา

สรุป

PM2.5 เป็นปัญหาระดับโครงสร้างที่แก้ด้วยตัวคนเดียวไม่ได้ แต่สิ่งที่เราควบคุมได้คือปริมาณที่ร่างกายเราต้องรับในแต่ละวัน เช็กค่าฝุ่นก่อนออกจากบ้าน ใส่หน้ากากให้ถูกแบบและแนบพอ ดูแลอากาศในห้องนอน เท่านี้ก็ลดปริมาณฝุ่นสะสมในร่างกายได้อย่างมีนัยสำคัญตลอดฤดูฝุ่น