ทำไมเราเชื่อแต่สิ่งที่อยากเชื่อ — Confirmation Bias กับการทดลองที่แทบไม่มีใครผ่าน

Confirmation Bias หรืออคติยืนยันความเชื่อ คือแนวโน้มที่เราจะหา จำ และให้น้ำหนักกับข้อมูลที่สนับสนุนสิ่งที่เราเชื่ออยู่แล้ว และมองข้ามข้อมูลที่ขัดแย้ง

การทดลอง 2-4-6 ที่คลาสสิกที่สุด

ปี 1960 Peter Wason นักจิตวิทยาชาวอังกฤษออกแบบการทดลองง่ายๆ

เขาบอกผู้เข้าร่วมว่า ชุดเลข 2-4-6 เป็นไปตามกฎที่เขาคิดไว้ในใจ หน้าที่ของผู้เข้าร่วมคือเดาว่ากฎนั้นคืออะไร โดยเสนอชุดเลขอื่นมาทดสอบได้ไม่จำกัด แล้วเขาจะตอบแค่ว่า "ตรงกฎ" หรือ "ไม่ตรงกฎ"

คนส่วนใหญ่คิดทันทีว่ากฎคือ "เลขเพิ่มขึ้นทีละ 2" แล้วก็ทดสอบด้วย 8-10-12 ได้คำตอบว่าตรงกฎ ทดสอบ 20-22-24 ตรงกฎอีก ทดสอบ 100-102-104 ตรงกฎอีก แล้วก็ประกาศคำตอบอย่างมั่นใจ

แต่คำตอบนั้นผิด กฎจริงของ Wason คือ **"เลขสามตัวที่เรียงจากน้อยไปมาก"** เท่านั้น

จุดสำคัญคือ ผู้เข้าร่วมส่วนใหญ่ไม่เคยลองเสนอชุดที่ตัวเองคิดว่าจะ **ไม่** ตรงกฎเลย เช่น 1-2-3 หรือ 5-100-1000 ซึ่งถ้าลองก็จะรู้ทันทีว่าสมมติฐานตัวเองแคบเกินไป มีผู้เข้าร่วมเพียงส่วนน้อยที่หาคำตอบถูกในครั้งแรก

นี่คือหัวใจของ Confirmation Bias เราออกไปหาหลักฐานที่ทำให้เราถูก ไม่ใช่หลักฐานที่จะทำให้เรารู้ว่าเราผิด

ข้อมูลเดียวกันแต่ทำให้คนแตกกันมากขึ้น

ปี 1979 ทีมของ Charles Lord ที่สแตนฟอร์ดทำการทดลองที่ผลออกมาน่ากังวล

เขาคัดผู้เข้าร่วมสองกลุ่ม กลุ่มที่สนับสนุนโทษประหารและกลุ่มที่ต่อต้าน แล้วให้ทั้งสองกลุ่มอ่านงานวิจัยสองชิ้นเหมือนกันทุกคน ชิ้นหนึ่งสรุปว่าโทษประหารช่วยลดอาชญากรรม อีกชิ้นสรุปว่าไม่ช่วย

ผลคือทั้งสองกลุ่มอ่านงานที่ตรงกับความเชื่อตัวเองแล้วบอกว่า "วิจัยดี น่าเชื่อถือ" และอ่านงานที่ขัดแล้วบอกว่า "วิธีวิจัยมีปัญหา กลุ่มตัวอย่างน่าสงสัย"

ผลลัพธ์สุดท้ายคือ หลังอ่านข้อมูลชุดเดียวกัน ทั้งสองฝ่ายเชื่อในจุดยืนเดิมของตัวเอง **มากกว่า** ก่อนอ่าน คือข้อมูลที่สมดุลกลับทำให้แตกกันมากขึ้น ไม่ใช่ใกล้กันขึ้น

แต่มีเรื่องที่ถูกเล่าเกินจริงด้วย

ปี 2010 มีงานของ Nyhan และ Reifler ที่เสนอว่าการให้ข้อมูลแก้ความเข้าใจผิดอาจทำให้คนยึดความเชื่อเดิมแน่นขึ้น เรียกว่า backfire effect ซึ่งถูกอ้างกันกว้างขวาง

แต่งานที่ทำซ้ำในภายหลังโดย Wood และ Porter ปี 2019 ที่ทดสอบกับผู้เข้าร่วมกว่าหนึ่งหมื่นคนในหลายหัวข้อ พบว่าปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นน้อยมากหรือไม่เกิดเลย โดยรวมคนปรับความเชื่อไปตามข้อเท็จจริงบ้าง แม้จะช้าและไม่เต็มที่

ข่าวดีคือ การให้ข้อมูลที่ถูกต้องไม่ได้เสียเปล่า และไม่ได้ทำให้แย่ลงตามที่กลัวกัน

เห็นได้ในชีวิตประจำวันตรงไหน

• **อ่านข่าว** เราคลิกพาดหัวที่ตรงกับที่เราคิดอยู่แล้ว และอัลกอริทึมก็เรียนรู้ที่จะป้อนของแบบนั้นให้มากขึ้น
• **สุขภาพ** คนที่เชื่อในอาหารเสริมตัวหนึ่งจะจำครั้งที่ดีขึ้นได้แม่น และลืมครั้งที่ไม่เห็นผล
• **ลงทุน** คนที่ซื้อหุ้นตัวหนึ่งแล้วจะอ่านแต่บทวิเคราะห์ที่เชียร์ตัวนั้น
• **ตัดสินคน** พอตั้งใจว่าคนนี้ไม่เอาไหน ทุกอย่างที่เขาทำก็ถูกอ่านเป็นหลักฐานยืนยัน

วิธีลดอคตินี้ที่ใช้ได้จริง

**1. ถามว่า "อะไรจะทำให้ฉันรู้ว่าฉันคิดผิด"** ถ้าตอบไม่ได้ แปลว่าความเชื่อนั้นไม่ได้อยู่บนหลักฐาน จึงไม่มีอะไรหักล้างได้

**2. หาหลักฐานคัดค้านอย่างตั้งใจ** ก่อนตัดสินใจซื้อ ลงทุน หรือรับคนเข้าทำงาน ให้ตั้งใจหาข้อเสียให้ครบก่อนสรุป

**3. เขียนคำทำนายไว้ล่วงหน้า** จดว่าคาดว่าจะเกิดอะไรและเมื่อไหร่ ก่อนที่ผลจะออก วิธีนี้กันไม่ให้เราเล่าเรื่องใหม่ให้ตัวเองถูกย้อนหลัง

**4. อธิบายฝ่ายตรงข้ามให้เก่งกว่าเขาอธิบายเอง** ถ้าทำได้ แปลว่าเข้าใจจริง ถ้าอธิบายได้แค่ในเวอร์ชันที่โง่และง่ายต่อการโจมตี แปลว่ายังไม่เข้าใจ

**5. หาคนที่กล้าเถียงเรา** ทีมที่เห็นด้วยกับหัวหน้าทุกเรื่องคือทีมที่พาหัวหน้าเดินลงเหวได้เร็วที่สุด