ปลาไหลไฟฟ้าปล่อยไฟ 600-860 โวลต์ได้อย่างไร และทำไมมันไม่ช็อตตัวเอง

ปลาไหลไฟฟ้าปล่อยกระแสได้แรงพอทำให้ม้าล้มทั้งตัว แต่สองข้อที่คนเข้าใจผิดบ่อยคือ มันไม่ใช่ปลาไหล และไฟที่ปล่อยไม่ได้มาจากอวัยวะลึกลับอะไร

ไม่ใช่ปลาไหล แต่เป็นญาติปลาดุก

ในทางชีววิทยามันจัดอยู่ในกลุ่มปลามีดโกน (knifefish) ใกล้ชิดกับปลาดุกมากกว่าปลาไหลจริง ที่หน้าตาคล้ายปลาไหลเป็นเพราะวิวัฒนาการมาในสภาพแวดล้อมคล้ายกัน คือน้ำขุ่นตื้นในลุ่มน้ำอเมซอน

แบตเตอรี่ที่ทำจากกล้ามเนื้อ

ร่างกายกว่า 80% ของมันคืออวัยวะไฟฟ้า ที่ประกอบด้วยเซลล์พิเศษเรียก electrocyte เรียงต่อกันเป็นแถวนับพันเซลล์

เซลล์เดียวสร้างแรงดันได้แค่ราว 0.15 โวลต์ แต่เมื่อเรียงต่ออนุกรมแล้วปล่อยพร้อมกันในเสี้ยววินาที แรงดันจะบวกกันสะสม หลักการเดียวกับเอาถ่าน AA มาต่อเรียงกันหลายพันก้อน

สายพันธุ์ที่รู้จักดี Electrophorus electricus ปล่อยได้ราว 600 โวลต์ และในปี 2019 นักวิจัยพบสายพันธุ์ใหม่ Electrophorus voltai ที่วัดได้สูงถึง 860 โวลต์ ถือเป็นสัตว์ที่ปล่อยไฟแรงที่สุดที่เรารู้จัก

ทำไมไม่ช็อตตัวเอง

มีสามเหตุผลรวมกัน หนึ่ง อวัยวะสำคัญของมันอยู่รวมกันในส่วนหัวเล็กๆ ไกลจากบริเวณที่ปล่อยไฟ สอง ไขมันและเนื้อเยื่อรอบตัวทำหน้าที่เป็นฉนวน สาม กระแสส่วนใหญ่ไหลออกไปในน้ำรอบตัวซึ่งนำไฟฟ้าได้ดีกว่าเนื้อตัวมัน

แต่ก็ไม่ใช่ว่ารู้สึกเฉยๆ เมื่อปล่อยไฟแรงมากติดกัน ตัวมันเองก็มีอาการเกร็งชักเล็กน้อยเหมือนกัน

ใช้ไฟทำอะไรบ้าง

• ปล่อยแรงต่ำสม่ำเสมอเพื่อ "สแกน" หาทางในน้ำขุ่นที่มองแทบไม่เห็น
• ปล่อยแรงสูงเป็นชุดเพื่อทำให้เหยื่อเกร็งค้าง แล้วจับกิน
• ปล่อยจังหวะสั้นๆ เพื่อกระตุ้นกล้ามเนื้อเหยื่อที่ซ่อนอยู่ให้กระตุกจนเผยตำแหน่ง
• ยกหัวขึ้นเหนือน้ำแล้วเอาคางแนบตัวศัตรูเพื่อส่งกระแสเข้าตัวโดยตรง

เกร็ดปิดท้าย: อาเลสซานโดร โวลตา ผู้ประดิษฐ์แบตเตอรี่ก้อนแรกของโลกในปี 1800 ได้แรงบันดาลใจจากอวัยวะไฟฟ้าของปลากลุ่มนี้ หน่วย "โวลต์" ที่เราใช้กันทุกวันจึงมีที่มาเชื่อมโยงกับมันโดยตรง