ดาวพลูโตเล็กกว่ารัสเซียจริงไหม — ตัวเลขเปลี่ยนไปหลังยานไปถึงเมื่อปี 2015

ภาพที่แชร์กันบ่อยคือแผนที่รัสเซียวางทับดาวพลูโตแล้วบอกว่าพลูโตเล็กกว่า เรื่องนี้เคยถูก แต่ตอนนี้ต้องแก้

ตัวเลขเปลี่ยนเพราะยานไปถึงจริง

ก่อนปี 2015 นักดาราศาสตร์ประเมินขนาดพลูโตจากการสังเกตทางไกล ซึ่งคลาดเคลื่อนได้มากเพราะมันเล็ก ไกล และมีชั้นบรรยากาศบางๆ ที่ทำให้ขอบดูพร่า ค่าที่ใช้กันจึงให้พื้นที่ผิวน้อยกว่าพื้นที่ประเทศรัสเซีย

วันที่ 14 กรกฎาคม 2015 ยานนิวฮอไรซันส์ของนาซาบินผ่านพลูโตในระยะใกล้ และวัดรัศมีได้แม่นยำที่ราว 1,188 กิโลเมตร

คำนวณพื้นที่ผิวจากค่านี้จะได้ราว 17.7 ล้านตารางกิโลเมตร ขณะที่รัสเซียมีพื้นที่ราว 17.1 ล้านตารางกิโลเมตร

**สรุปคือ พื้นที่ผิวของพลูโตมากกว่ารัสเซียเล็กน้อย** ไม่ใช่น้อยกว่าตามที่แชร์กัน

แต่ถ้าเทียบความกว้าง พลูโตแคบกว่าจริง

เส้นผ่านศูนย์กลางพลูโตราว 2,377 กิโลเมตร ขณะที่รัสเซียกว้างจากตะวันตกไปตะวันออกราว 9,000 กิโลเมตร

จุดที่ทำให้คนสับสนคือ พื้นที่ผิวของทรงกลมกระจายอยู่รอบทั้งลูก ไม่ใช่แผ่นแบน จึงมีพื้นที่มากกว่าที่ตาเห็นจากด้านเดียว การเอาแผนที่ประเทศไปวางทับภาพถ่ายจึงให้ความรู้สึกที่ผิด

ถ้าจะเทียบให้เข้าใจง่ายกว่า พลูโตเล็กกว่าดวงจันทร์ของโลกเรา ซึ่งมีเส้นผ่านศูนย์กลางราว 3,474 กิโลเมตร

ทำไมถูกปลดจากการเป็นดาวเคราะห์

ปี 2006 สหพันธ์ดาราศาสตร์สากลตั้งเกณฑ์ความเป็นดาวเคราะห์ไว้ 3 ข้อ คือโคจรรอบดวงอาทิตย์ มีมวลพอที่แรงโน้มถ่วงจะดึงตัวเองเป็นทรงกลม และเคลียร์วงโคจรของตัวเองให้ปลอดวัตถุอื่นได้

พลูโตผ่านสองข้อแรก แต่ตกข้อสาม เพราะมันอยู่ในแถบไคเปอร์ที่มีวัตถุอื่นเต็มไปหมด และมวลของมันน้อยกว่าวัตถุรวมในบริเวณนั้น

ตัวจุดชนวนคือการค้นพบดาวอีริสในปี 2005 ซึ่งมีมวลมากกว่าพลูโต ถ้ายังนับพลูโตเป็นดาวเคราะห์ ก็ต้องนับอีริสและวัตถุอื่นอีกหลายสิบดวงตามมาด้วย

ระบบคู่ที่ไม่เหมือนใคร

ชารอน ดวงจันทร์ของพลูโต มีเส้นผ่านศูนย์กลางราว 1,212 กิโลเมตร คือเกินครึ่งของพลูโตเอง ซึ่งเป็นสัดส่วนที่ใหญ่ที่สุดในระบบสุริยะ

ผลคือจุดศูนย์กลางมวลของทั้งสองอยู่นอกตัวพลูโต ทำให้ทั้งคู่หมุนรอบจุดในอากาศเหมือนลูกตุ้มสองลูกผูกเชือกแกว่ง นักดาราศาสตร์บางคนจึงเรียกว่าเป็นระบบดาวคู่มากกว่าดาวเคราะห์กับดวงจันทร์

สิ่งที่ยานเจอแล้วทำให้ทุกคนตกใจ

ก่อนไปถึง หลายคนคาดว่าจะเจอก้อนน้ำแข็งเก่าๆ ที่ไม่มีอะไรเกิดขึ้น แต่ภาพที่ได้กลับเจอ

• **ที่ราบรูปหัวใจชื่อสปุตนิกพลานิเทีย** เป็นธารน้ำแข็งไนโตรเจนที่ไหลและไม่มีหลุมอุกกาบาต แปลว่าพื้นผิวนั้นอายุน้อยและยังมีกระบวนการทางธรณีอยู่
• **ภูเขาน้ำแข็งสูงถึงราว 3,500 เมตร** ซึ่งต้องเป็นน้ำแข็งจากน้ำเพราะไนโตรเจนอ่อนเกินกว่าจะทรงตัวสูงขนาดนั้น
• **ชั้นบรรยากาศเป็นหมอกฟ้าซ้อนหลายชั้น** ที่ลอยสูงกว่าที่คาดหลายเท่า

เกร็ดที่คนไทยน่าจะชอบ

พลูโตถูกค้นพบปี 1930 โดย Clyde Tombaugh และชื่อพลูโตมาจากข้อเสนอของเด็กหญิงชาวอังกฤษวัย 11 ปีชื่อ Venetia Burney ที่เสนอผ่านปู่ของเธอ

หนึ่งปีของพลูโตยาวราว 248 ปีโลก แปลว่านับจากถูกค้นพบมาถึงวันนี้ มันยังโคจรรอบดวงอาทิตย์ไม่ครบรอบเดียวเลย