"คุณเป็นคนที่ดูเข้มแข็งแต่ข้างในอ่อนไหว มีศักยภาพที่ยังไม่ได้ใช้ บางครั้งเข้าสังคมเก่ง บางครั้งอยากอยู่คนเดียว"
อ่านแล้วรู้สึกตรงไหม คนส่วนใหญ่รู้สึกตรง และนั่นคือประเด็นของเรื่องนี้ ประโยคเหล่านี้ใช้ได้กับแทบทุกคนบนโลก
การทดลองที่เป็นต้นเรื่อง
ปี 1948 เบอร์ทรัม โฟเรอร์ นักจิตวิทยา ให้นักศึกษาทำแบบทดสอบบุคลิกภาพ แล้วแจกผลวิเคราะห์ "เฉพาะบุคคล" ให้แต่ละคน
ความจริงคือทุกคนได้กระดาษข้อความเดียวกันหมด ซึ่งโฟเรอร์คัดมาจากหนังสือดูดวงตามแผงหนังสือ เมื่อให้นักศึกษาให้คะแนนความแม่นยำจาก 0 ถึง 5 คะแนนเฉลี่ยออกมาที่ 4.26 ซึ่งถือว่าสูงมาก
ปรากฏการณ์นี้จึงถูกเรียกว่า Forer Effect หรือที่รู้จักกันมากกว่าในชื่อ Barnum Effect ตามชื่อนักธุรกิจคณะละครสัตว์ พี.ที. บาร์นัม ที่มีวลีติดปากว่าการแสดงของเขา "มีอะไรให้ทุกคน"
เทคนิคที่ทำให้คำทำนายรู้สึกแม่น
- ใช้ข้อความที่ครอบทั้งสองด้าน เช่น "บางครั้งมั่นใจ บางครั้งลังเล" ซึ่งจริงกับทุกคน
- พูดถึงสิ่งที่คนส่วนใหญ่อยากได้ยิน เช่น มีศักยภาพซ่อนอยู่ มีคนแอบชื่นชม
- คลุมช่วงเวลากว้าง เช่น "ช่วงนี้จะมีเรื่องเปลี่ยนแปลง" ซึ่งชีวิตทุกคนมีอยู่แล้ว
- ให้ผู้ฟังเติมรายละเอียดเอง เมื่อบอกว่า "มีเรื่องกังวลเรื่องเงิน" คนจะนึกถึงเรื่องของตัวเองแล้วรู้สึกว่าถูกทาย
ตัวช่วยอีกตัวคือ Confirmation Bias
เมื่อเราอยากให้คำทำนายตรง เราจะจำเฉพาะส่วนที่ตรงและลืมส่วนที่ไม่ตรงไปเอง
คำทำนายสิบข้อ ถูกสามข้อ เรามักจดจำและเล่าต่อว่า "แม่นมาก" ส่วนเจ็ดข้อที่ไม่เกิดจะหลุดจากความจำ ยิ่งจ่ายเงินไปแล้วยิ่งอยากให้มันคุ้ม ทำให้ตีความเข้าข้างเพิ่มอีก
ยังไม่มีความคิดเห็น มาเป็นคนแรกกันเลย