"ช้างไม่เคยลืม" เป็นสำนวนที่เกินจริงไปหน่อย แต่ความจำของช้างดีจริงในแบบที่จำเพาะและมีหลักฐานวัดได้
จำเสียงเพื่อนได้ราว 100 ตัว
ทีมของ Karen McComb จากมหาวิทยาลัยซัสเซกซ์ ทำการทดลองเปิดเสียงเรียกที่บันทึกไว้ให้ฝูงช้างในเคนยาฟัง แล้วดูปฏิกิริยา
ผลที่ตีพิมพ์ราวปี 2000 พบว่าช้างแม่แยกได้ว่าเสียงไหนเป็นของสมาชิกในฝูงและกลุ่มพันธมิตร กับเสียงไหนเป็นของช้างนอกกลุ่ม โดยประเมินว่าจำเสียงเฉพาะตัวได้ราว 100 ตัว
เสียงที่ใช้ส่วนหนึ่งเป็นเสียงความถี่ต่ำที่เรียกว่าอินฟราซาวด์ ต่ำกว่าที่หูคนได้ยิน และเดินทางในอากาศได้ไกลหลายกิโลเมตร ช้างจึงคุยกันข้ามป่าได้โดยที่คนที่ยืนอยู่ไม่รู้ตัว
แยกออกว่าคนกลุ่มไหนเป็นภัย
งานที่น่าทึ่งกว่าคือปี 2014 ทีมเดียวกันตีพิมพ์ในวารสาร PNAS โดยเปิดเสียงคนพูดให้ฝูงช้างฟัง
ช้างแสดงพฤติกรรมป้องกันตัวมากกว่าอย่างชัดเจนเมื่อได้ยินเสียงคนพูดภาษามาไซ ซึ่งเป็นกลุ่มที่มีประวัติขัดแย้งกับช้างเรื่องปศุสัตว์ เทียบกับเสียงคนพูดภาษาคัมบาที่ทำเกษตรและไม่เป็นภัย
มากกว่านั้น ช้างยังแยกได้ว่าเสียงนั้นเป็นผู้ชายผู้ใหญ่ ผู้หญิง หรือเด็ก และตอบสนองต่างกัน โดยกลัวเสียงผู้ชายมาไซที่เป็นวัยฉกรรจ์มากที่สุด ซึ่งตรงกับความเสี่ยงจริง
ความจำของช้างแม่คือเรื่องความเป็นความตาย
ปี 1993 เกิดภัยแล้งรุนแรงที่อุทยานทารังกีเรในแทนซาเนีย งานวิเคราะห์ภายหลังของ Foley และคณะพบว่าฝูงที่มีช้างแม่อายุมากกว่า มีอัตราการรอดของลูกช้างสูงกว่าฝูงที่แม่อายุน้อย
คำอธิบายคือช้างแม่ที่อายุมากพอเคยผ่านภัยแล้งครั้งก่อนในทศวรรษ 1950 และจำเส้นทางไปแหล่งน้ำที่อยู่ไกลออกไปได้ ส่วนแม่ที่ยังสาวไม่เคยเจอจึงไม่รู้จะพาฝูงไปไหน
นี่คือความจำที่ข้ามช่วงเวลาหลายสิบปี และเป็นเหตุผลว่าทำไมการล่าช้างตัวใหญ่ซึ่งมักเป็นตัวที่อายุมากที่สุด จึงทำลายฝูงมากกว่าการเสียช้างไปหนึ่งตัว
รู้จักตัวเองในกระจก
ปี 2006 ทีมของ Joshua Plotnik ตีพิมพ์ในวารสาร PNAS ทดสอบช้างเอเชียกับกระจกบานใหญ่ ช้างชื่อ Happy ที่สวนสัตว์บรองซ์ แตะเครื่องหมายที่ทาไว้บนหัวตัวเองซ้ำๆ ขณะมองกระจก
การผ่านทดสอบนี้แปลว่ามันเข้าใจว่าภาพในกระจกคือตัวเอง ไม่ใช่ช้างตัวอื่น มีสัตว์ไม่กี่กลุ่มที่ทำได้ คือลิงใหญ่ โลมา นกกาบางชนิด และช้าง
แต่ "ไม่เคยลืม" ก็ยังเกินจริง
ช้างไม่ได้จำทุกอย่างได้ตลอดกาล ความจำที่ดีของมันเน้นเฉพาะเรื่องที่จำเป็นต่อการอยู่รอด คือหน้าและเสียงของสมาชิกฝูง แหล่งน้ำ เส้นทาง และสิ่งที่เป็นภัย
และมีอีกด้านที่น่าเศร้าคือ ช้างที่เคยเห็นสมาชิกฝูงถูกฆ่า แสดงพฤติกรรมคล้ายภาวะเครียดหลังเหตุสะเทือนใจในคน ทั้งตื่นกลัวง่ายและก้าวร้าวผิดปกติเป็นเวลานาน ความจำที่ดีจึงมีราคาที่ต้องจ่ายด้วย
ยังไม่มีความคิดเห็น มาเป็นคนแรกกันเลย