งูเห่าพ่นพิษเล็งตาได้แม่นยำ — และสิ่งที่ต้องทำทันทีถ้าพิษเข้าตา

งูเห่าพ่นพิษสยามหรือ Naja siamensis พบได้ทั่วภาคกลางและอีสานของไทย มันเป็นงูที่ไม่ต้องกัดก็ทำร้ายเราได้

มันเล็งจริง ไม่ใช่พ่นสุ่ม

ปี 2010 ทีมของ Westhoff และ Young ตีพิมพ์งานที่ถ่ายวิดีโอความเร็วสูงงูเห่าพ่นพิษขณะพ่นใส่เป้าหมายที่เคลื่อนที่

ผลที่พบน่าทึ่งคือ งูไม่ได้พ่นไปที่ตำแหน่งปัจจุบันของหัวเป้าหมาย มันพ่นไปที่ตำแหน่งที่หัวจะไปอยู่ แปลว่ามันคาดการณ์การเคลื่อนไหวล่วงหน้า

และมันไม่ได้พ่นเป็นลำตรง มันสะบัดหัวเล็กๆ ระหว่างพ่น ทำให้ละอองพิษกระจายเป็นแนวหรือเป็นวงรีคลุมพื้นที่ใบหน้า เพิ่มโอกาสเข้าตาข้างใดข้างหนึ่ง

เร็วกว่าที่เราจะกระพริบตาทัน

จังหวะการพ่นทั้งหมดใช้เวลาราว 50 มิลลิวินาที ขณะที่รีเฟล็กซ์กระพริบตาของคนใช้เวลาราว 200 มิลลิวินาที

แปลว่าถ้ามันพ่นแล้ว การกระพริบตาช่วยไม่ทัน พิษถึงตาก่อนเปลือกตาปิด นี่คือเหตุผลที่การถอยห่างสำคัญกว่าการพยายามหลบ

ระยะที่มันพ่นได้ไกลถึงราว 2 เมตรในบางตัว จึงควรถอยให้พ้นระยะนี้ทันทีที่เห็นงูแผ่แม่เบี้ย

พิษเข้าตาเจ็บและอาจตาบอด

พิษงูเห่าที่เข้าตาทำให้ปวดแสบรุนแรงทันที ตาแดง น้ำตาไหล และหนังตาบวม ถ้าไม่ล้างออกเร็วอาจกัดกร่อนกระจกตาจนเป็นแผล ติดเชื้อ และเสียการมองเห็นถาวรได้

พิษที่ถูกผิวหนังปกติที่ไม่มีแผลจะไม่ซึมเข้าร่างกาย จึงไม่อันตรายเท่า แต่ถ้ามีแผลเปิดหรือเข้าปาก ต้องไปโรงพยาบาล

สิ่งที่ต้องทำทันทีถ้าพิษเข้าตา

**1. ล้างตาด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากทันที** ใช้น้ำประปา น้ำดื่ม หรือน้ำเกลือล้างแผลก็ได้ อย่ารอหาน้ำที่ดีที่สุด ความเร็วสำคัญกว่าชนิดน้ำ ล้างต่อเนื่องอย่างน้อย 15-20 นาที เปิดเปลือกตาให้น้ำไหลผ่านลูกตาจริงๆ ไม่ใช่ลูบแค่ผิวหน้า

**2. ห้ามขยี้ตาเด็ดขาด** การขยี้จะถูพิษให้กัดกร่อนกระจกตามากขึ้นและทำให้เกิดรอยขีดข่วน

**3. ถ้าใส่คอนแทคเลนส์ ให้ถอดออกระหว่างล้าง** แต่อย่าเสียเวลาหาไฟส่องหรือกระจก ล้างไปก่อน

**4. ไปโรงพยาบาลทุกกรณี** แม้จะรู้สึกดีขึ้นหลังล้าง เพราะแผลกระจกตามองด้วยตาเปล่าไม่เห็น หมอต้องย้อมสีตรวจ และอาจต้องให้ยาปฏิชีวนะหยอดตาป้องกันการติดเชื้อ

**5. ไม่ต้องใช้เซรุ่มแก้พิษงูสำหรับกรณีพิษเข้าตา** เซรุ่มใช้กรณีถูกกัด กรณีเข้าตารักษาที่ตาโดยตรง แต่ให้แพทย์เป็นผู้ตัดสิน

รู้จักไว้เพื่อไม่ต้องเจอ

งูเห่าพ่นพิษมักเข้ามาในบ้านเรือนเพื่อหาหนูและกบ ทางป้องกันคือกำจัดที่ซ่อนของหนู ไม่กองเศษวัสดุรอบบ้าน ปิดช่องท่อ และใช้ไฟส่องทางเวลาเดินในสวนตอนกลางคืน

ถ้าเจอ ให้ถอยห่างและโทรแจ้งหน่วยกู้ภัยหรือสายด่วน 199 อย่าพยายามจับหรือตีเอง เพราะการเข้าใกล้คือสาเหตุอันดับหนึ่งของอุบัติเหตุจากงูในไทย