ดูแลพ่อแม่สูงอายุที่บ้าน จัดบ้านป้องกันหกล้ม สัญญาณที่ต้องระวัง และวิธีดูแลใจคนดูแล

เมื่อพ่อแม่อายุมากขึ้น บทบาทในบ้านจะค่อยๆ สลับกันโดยไม่มีใครประกาศ จากคนที่เคยดูแลเรา กลายเป็นคนที่เราต้องดูแล และการเปลี่ยนผ่านนี้มักเริ่มจากเรื่องเล็กๆ ที่ลูกสังเกตเห็นก่อน เช่น เดินช้าลง ลุกจากเก้าอี้ยากขึ้น หรือลืมกินยา

บทความนี้รวมสิ่งที่ทำได้จริงที่บ้าน โดยไม่ต้องรอให้เกิดเรื่องก่อน

เรื่องแรกที่ต้องจัดการ คือการหกล้ม

การหกล้มเป็นสาเหตุการบาดเจ็บอันดับต้นๆ ของผู้สูงอายุ และปัญหาไม่ได้จบที่แผล กระดูกสะโพกหักในผู้สูงอายุมักนำไปสู่การนอนติดเตียง กล้ามเนื้อลีบ และภาวะแทรกซ้อนอื่นตามมา

ที่สำคัญคือ หลังหกล้มครั้งแรก ผู้สูงอายุจำนวนมากจะกลัวการล้มจนไม่กล้าเดิน ยิ่งเดินน้อยกล้ามเนื้อยิ่งอ่อนแรง และยิ่งเสี่ยงล้มซ้ำ กลายเป็นวงจรที่ถอยหลังเร็วมาก

จัดบ้านให้ปลอดภัย ทำได้เลยวันนี้

ห้องน้ำ จุดเสี่ยงที่สุดในบ้าน

• ติดราวจับข้างโถส้วมและในที่อาบน้ำ ยึดกับผนังให้แน่น ไม่ใช่แบบดูดติดกระเบื้อง
• ปูแผ่นกันลื่นในพื้นที่เปียก
• วางเก้าอี้พลาสติกมีพนักไว้ให้นั่งอาบน้ำ
• เปลี่ยนประตูที่ล็อกจากด้านในเป็นแบบที่เปิดจากข้างนอกได้ เผื่อกรณีฉุกเฉิน

ทางเดินและพื้น

• เก็บสายไฟ สายชาร์จ และของวางพื้นให้พ้นทาง
• เอาพรมเช็ดเท้าที่ขอบงอออก หรือติดเทปกาวสองหน้าให้เรียบติดพื้น
• ติดไฟกลางคืนตามทางเดินไปห้องน้ำ เพราะการลุกเข้าห้องน้ำตอนดึกคือช่วงที่ล้มบ่อยที่สุด
• เก็บของใช้ประจำไว้ระดับเอวถึงไหล่ ไม่ต้องเขย่งหรือก้มหยิบ

เตียงและเก้าอี้

• ความสูงเตียงที่ดีคือเมื่อนั่งแล้วเท้าแตะพื้นพอดี ไม่ลอย
• เก้าอี้ควรมีที่วางแขนทั้งสองข้าง เพื่อใช้ยันตัวลุก
• วางโทรศัพท์ให้หยิบถึงจากบนเตียง

รองเท้า

• ใส่รองเท้าที่มีส้นหุ้มและพื้นกันลื่นในบ้าน ไม่ใช่เดินเท้าเปล่าหรือใส่ถุงเท้าเปล่าบนกระเบื้อง

สัญญาณสุขภาพที่ลูกควรสังเกต

สิ่งเหล่านี้มักมาก่อนปัญหาใหญ่

• น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ อาจบอกถึงปัญหาการกลืน ฟัน โรคเรื้อรัง หรือภาวะซึมเศร้า
• เดินเซ ต้องจับผนัง หรือลุกจากเก้าอี้ต้องออกแรงมากขึ้น
• ได้ยินไม่ชัดจนต้องเปิดทีวีดังผิดปกติ การได้ยินที่แย่ลงทำให้ผู้สูงอายุถอยห่างจากคนอื่นและเหงาลง
• สับสนเรื่องวันเวลา หรือถามซ้ำเรื่องเดิมในเวลาสั้นๆ
• กินยาผิดหรือลืมกิน สังเกตจากจำนวนเม็ดยาที่เหลือ
• อารมณ์เปลี่ยน เก็บตัว ไม่อยากออกจากบ้าน ซึ่งอาจเป็นภาวะซึมเศร้าที่พบบ่อยและมักถูกมองข้ามในผู้สูงอายุ

เรื่องยา ที่ต้องจัดระบบ

ผู้สูงอายุหลายคนกินยาหลายชนิดจากหลายหมอ ควรทำสองอย่าง

หนึ่ง รวบรวมยาทั้งหมดที่บ้านใส่ถุงเดียว แล้วนำไปให้เภสัชกรหรือแพทย์ดูพร้อมกันครั้งเดียว เพื่อตรวจว่ามียาซ้ำซ้อนหรือตีกันหรือไม่

สอง ใช้กล่องยารายสัปดาห์ที่แบ่งช่องเช้ากลางวันเย็น จัดยาให้ทุกสัปดาห์ วิธีนี้ทำให้ทั้งผู้สูงอายุและลูกเห็นได้ทันทีว่ากินครบหรือไม่

คุยเรื่องยากให้เร็วกว่าที่คิด

เรื่องที่ครอบครัวไทยมักเลี่ยงจนสายเกินไป คือการคุยเรื่องความต้องการของพ่อแม่เอง

ควรคุยตั้งแต่ตอนที่ท่านยังแข็งแรงและตัดสินใจเองได้ เช่น ถ้าเจ็บหนักอยากรักษาถึงระดับไหน อยากอยู่บ้านหรือรับได้กับสถานดูแล เอกสารสำคัญและบัญชีธนาคารอยู่ที่ไหน ใครเป็นคนตัดสินใจแทนถ้าท่านตัดสินใจเองไม่ได้

การคุยเรื่องนี้ไม่ใช่การแช่ง แต่คือการทำให้ลูกไม่ต้องเดาใจพ่อแม่ในวันที่เครียดที่สุด

อย่าลืมดูแลใจคนดูแล

นี่คือส่วนที่ถูกพูดถึงน้อยที่สุด แต่ทำให้ครอบครัวพังบ่อยที่สุด

คนที่รับหน้าที่ดูแลมักเป็นลูกคนเดียวในบ้านที่สะดวกที่สุด และเมื่อทำไปนานๆ จะเกิดความเหนื่อยล้าสะสม นอนไม่พอ หงุดหงิดง่าย รู้สึกผิดที่หงุดหงิด แล้ววนกลับมาเหนื่อยกว่าเดิม

สิ่งที่ช่วยได้จริง

• แบ่งงานเป็นหน้าที่ชัดเจนระหว่างพี่น้อง ใครพาไปหาหมอ ใครออกค่ายา ใครมาอยู่เป็นเพื่อนวันไหน คนที่อยู่ไกลช่วยด้วยเงินหรือการจัดการเอกสารได้
• จัดวันหยุดให้คนดูแลจริงๆ อย่างน้อยเดือนละครั้ง ให้คนอื่นมารับช่วง
• ยอมรับความช่วยเหลือจากภายนอก ทั้งผู้ช่วยดูแลรายวัน หรือบริการของโรงพยาบาลและ อสม. ในพื้นที่
• หาคนคุยด้วย ทั้งกลุ่มผู้ดูแลด้วยกัน หรือผู้เชี่ยวชาญ ถ้ารู้สึกว่าตัวเองไม่ไหว

การดูแลตัวเองไม่ใช่ความเห็นแก่ตัว เพราะคนดูแลที่หมดพลังจะดูแลใครไม่ได้เลย

สรุป

การดูแลพ่อแม่สูงอายุเริ่มได้ก่อนที่จะเกิดเรื่อง ติดราวจับในห้องน้ำ ติดไฟกลางคืน จัดยาใส่กล่องรายสัปดาห์ และสังเกตการเดินกับน้ำหนักตัว สี่อย่างนี้ทำได้ในสุดสัปดาห์เดียว

และเรื่องที่สำคัญไม่แพ้กันคือ คุยกันในครอบครัวตั้งแต่วันที่ยังไม่มีอะไรเร่งด่วน ทั้งเรื่องความต้องการของท่าน และเรื่องการแบ่งภาระของลูกๆ เพราะการดูแลที่ยั่งยืนต้องไม่ตกอยู่บนบ่าของคนคนเดียว